Damnatio memoriae.html



Damnatio memoriae (łac. potępienie pamięci) – procedura usunięcia z dokumentów i pomników imienia i zniszczenia wizerunków osoby skazanej na zapomnienie.

edytuj Starożytny Egipt

Procedura damnatio memoriae znana była już co w starożytnym Egipcie. W myśl egipskich wierzeń zniszczenie imienia tożsame było z nieistnieniem człowieka. Bywała stosowana wobec uzurpatorów, na przykład faraona Amenhotepa IV Echnatona.

edytuj Starożytny Rzym

Kara w starożytnym Rzymie nakładana za przestępstwa przeciwko godności ludu rzymskiego (crimen maiestatis). Polegała na wymazaniu skazanego z pamięci potomnych, zakazie noszenia jego nazwiska przez potomków i na zniszczeniu jego wszelkich wizerunków.

W okresie cesarstwa potępienie pamięci stosowane było wobec szczególnie znienawidzonych cezarów. Po uchwaleniu przez senat damnatio memoriae posągi potępionego cesarza były niszczone, jego imię skuwane z wszystkich inskrypcji. Przestawały obowiązywać, ze skutkiem wstecz, wszystkie jego decyzje, zarówno dotyczące spraw indywidualnych jak i wydane przez skazanego prawa. Rzymianie, zdając sobie sprawę z ogromnego zamieszania, które wprowadziłoby rzeczywiste wykonanie ostatniego nakazu, wykazując tu również swój zmysł praktyczny poprzestawali na wymazaniu imienia skazańca z dokumentów i nazw aktów prawnych.

Pierwszym cesarzem, którego spotkała ta kara był Kaligula. Później dotknęła m.in. Nerona, Domicjana, Getę, Maksymina Traka wraz z synem, Pupienusa i innych. Niektórzy, jak Karakalla, Kommodus czy Gordian II byli później rehabilitowani. W późniejszym okresie praktycznie każdy cesarz po śmierci dostępował albo deifikacji (apoteoza, consecrtatio) albo, zwłaszcza gdy nie zapisał się dobrze w pamięci senatu lub nie miał krewnych wśród następnych imperatorów, był skazywany na damnatio memoriae.

W Polsce kara ta spotkała króla Bezpryma, którego Gall Anonim nawet nie wspomina w kronice. Może to mieć związek z tym, że król ten mógł przewodzić Reakcji pogańskiej. Kronika Wielkopolska wspomina też o królu Polski, Bolesławie Zapomnianym, który miał rzekomo być skazany na taką karę. Obecnie większość historyków twierdzi jednak, że król ten nie istniał.

edytuj Współczesność

George Orwell w powieści Rok 1984 na określenie osoby postawionej w sytuacji damnatio memoriae użył słowa unperson (nieobywatel). Termin ten przyjął się w stosunku do polityków odstawionych na "boczny tor".

Józef Stalin w trakcie Wielkiej Czystki stosował tą metodę. Potępieni i skazani politycy znikali ze zdjęć z nim. Przykład: http://en.wikipedia.org/pl/Image:Stalin_jeschow_molotow.jpg http://en.wikipedia.org/pl/Image:The_Commissar_Vanishes_2.jpg (Zniknięcie Jeżowa - na którego po skazaniu na śmierć próbowano zrzucić odpowiedzialność za Beriowszczyznę - nazywając ją Jeżowszczyzną)